المتصل التدريجى الواحد أمر واحد زماني و الاشتداد كمالية في ذلك الوجود و التضعف بخلافها ، و إن اريد به إنّ المعنى النوعي الّذي قد كان منتزعا من وجوده أولا قد بقي وجوده الخاص به عند ما كان بالفعل بالصفة المذكورة الّتي له في ذاته فنختار « 1 » إنه غير باق بتلك الصفة ، و لا يلزم منه حدوث جوهر آخر أي وجوده بل حدوث صفة اخرى ذاتية له بالقوة القريبة من الفعل ، و ذلك لأجل كماليته أو تنقصه الوجوديين ؛ فلا محالة يتبدل عليه صفات ذاتية جوهرية ، و لم يلزم منه وجود أنواع بلا نهاية بالفعل بل هناك وجود واحد شخصى متصل له حدود غير متناهية بالقوة بحسب آنات مفروضة . . . اشتراك وجود - در تحت عنوان كلمهء وجود بيان خواهد شد كه يكى از مسائل مهم فلسفى كه مورد اختلاف فلاسفه است مسألهء وجود است اختلاف بر اين مبنى است كه آيا وجود متحقق در خارج است يا نه ، توضيح آن‌كه وجود يعنى هست مقابل عدم است يعنى نيست و اين مفهوم هست و هستى بر تمام موجودات متقررهء در خارج صادق است يعنى تمام اشياى خارجى كه تكون و تقرر يافته‌اند بر آن‌ها « هست » و وجود اطلاق مىشود و اين يك معنى رابطى و مفهوم اعتبارى است ، مورد اختلاف اين است كه آيا اين مفهوم اعتبارى را مصداق متقرر خارجى هست كه وجود خارجى عينى باشد يا آن‌كه در خارج آن‌چه متقرر است ماهيت است و چيزى به نام وجود در خارج نيست . البته در محل خود توضيح داده خواهد شد كه در خارج و عالم عين يك امر زيادتر نيست يعنى هر موجودى در خارج يك چيز است نه دو چيز و اختلاف در اين است كه آن يك چيز آيا وجود است يا ماهيت و بر فرض كه وجود است آيا اختلاف وجودات متخالفه به چيست و « ما به الاختلاف و ما به الاشتراك » آن‌ها چيست . اطلاق مفهوم وجود بر آن‌ها از چه باب است و آن وجود خارجى متقرر متحقق چه وضعى دارد آيا يك وجود است ذو مراتب و يا وجودات متخالفه‌اند و مصاديق متعددهء متخالفة الهويات‌اند به ذات خود و همه افراد وجودند يعنى صدق مفهوم وجود بر آن‌ها از باب صدق نوع است بر افراد و يا مصداق يكى است ذو مراتب و آن مراتب همان حدود اشيا است كه ماهيات ناميده مىشوند آرا و عقايد و انظار زياد است . « 2 » فظهر مما ذكرنا ان مفهوم الوجود العام امر ذهنى منتزع من الموجودات بسبب الوجودات المقومة لها و لذالك المفهوم حصص متكثره بتكثر الوجودات الخاصه و تلك الحصص متمائلة المعانى و هى معذالك المفهوم المشترك الداخل فيها زائدتان على الماهيات و على الوجودات الخاصه . « 3 » صدرا گويد همان‌طور كه در مسأله اصالت وجود خداى متعال من را هدايت و راهنمايى كرد كه دريابم كه اصل و آن‌چه متقرر است وجود است در اين مسأله هم به راهنمايى خداى متعال دريافتم كه سواى مفهوم عام اعتبارى انتزاعى وجود را حقيقتى است در خارج كه مشترك به اشتراك معنوى است ميان افراد و وجودات و حقايق متعدده و متكثر كه بذاته

--> ( 1 ) اسفار ، ج 3 ، ص 85 . ( 2 ) همان ، ج 1 ، سفر 1 ، ص 68 . ( 3 ) رسائل ، ملا صدرا ، ص 119 .